Yapay Zekâ Notlarını Senin Yerine Düzenleyebilir mi?

Evet, yapay zekâ notlarını düzenleyebilir — gerçekten, bugün, sen parmağını kıpırdatmadan. İyi yaptığı işler: bir notun ne olduğunu sınıflandırmak, içine gömülü yapılacakları ve tarihleri çıkarmak, uzun gevelemeleri özetlemek ve her şeyi anlamla bulunur kılmak. Yapamadığı: aklını okumak. Bu iki cümle arasındaki fark, bu yazının konusu.

Çekmece itirafı

Önce günah çıkaralım: herkesin notları dağınık. Klasör meraklılarının notları da dağınık — klasörlü dağınık. Gerçek not arşivlerine bakan incelemeler de, kendine karşı dürüst herkesin öz denetimi de aynı tabloyu gösteriyor: kopya notlar, kırıntılar (“mavi olan!!”), bağlamı olmayan ekran görüntüleri, toplantı notunun ortasına gömülmüş alışveriş listesi. Benimki de yıllarca tam olarak böyleydi; seninkinin farklı olduğunu sanmıyorum.

Bu dağınıklık bir disiplin eksikliği değil. Kayıt almanın olması gereken hâli, çünkü hızlı kaydetmek dağınık kaydetmektir. Son yirmi yılın not uygulamalarının hatası, temizliği insana yaptırmaktı. Notları otomatik düzenlemenin — dürüst adıyla “akıllı notların” — önermesi şu: dağınıklık ucuz kalmaya devam etsin, temizlik faturasını yazılım ödesin.

Yapay zekânın bugün gerçekten yapabildikleri

Somut olarak, bugünkü yapay zekâ dört düzenleme işini iyi yapıyor. Bunların hiçbiri vaat değil; dördü de bugün telefonunda çalışıyor:

Sınıflandırma. Bu bir not mu, görev mi, günlük kaydı mı, alışveriş kalemi mi? “Kalem pil al” ile “koşudan sonra çok iyi hissettim” aynı şekilde dosyalanmamalı — ve dosyalanmak zorunda da değil.
Ayıklama. “Diş hekimi 14’üne aldı” cümlesinin içindeki tarih, bir paragraf dert yanmanın içindeki tek eylem, upuzun bir cümlenin içindeki üç kalem — çekilip çıkarılır ve gerçek liste maddelerine ve hatırlatıcılara dönüştürülür.
Özetleme. İki dakikalık bir sesli gevelemenin içinde aşağı yukarı bir cümlelik öz vardır. Yapay zekâ onu bulmakta istikrarlı şekilde iyi.
Anlamsal dizinleme. En önemlisi olan görünmez iş: notlar anlamla bulunur hâle gelir; “yağ değişimi” araması “araba servisi” notunu bulur. Dosyalama, bulmak için vardır; bulma dosyalamasız çalışıyorsa, dosyalamanın çoğu hiç olmayabilir.

Üzerinden geçilmiş bir örnek

Gerçek hayat kıvamında tek bir not: “Veli usta geldi, banyo için dokuz bin dedi ama haziran sonuna kadar geçerliymiş, bir de Selin’e fayans rengini sormam lazım, ha bu arada filtre kahve bitmiş.”

Becerikli bir sistem bundan şunu çıkarır: teklifin yazılı olduğu bir banyo tadilatı notu; son tarihten doğan bir hatırlatıcı; yapılacaklara “Selin’e sor — fayans rengi”; alışveriş listesine filtre kahve. Tek nefesten dört kullanışlı nesne. Senin yaptığın tek şey konuşmaktı; ayrıştırma işini, neyin nereye ait olduğunu bilen yazılım yaptı.

Hâlâ nerede yanılıyor — ve düzeltmenin önemi

Dürüstlük bölümü. Yapay zekâ yanlış ayırıyor da. Arada bir, alaycı “harika, bir toplantı daha” cümleni takvimlik bir etkinlik sanacak; “mavi olan”ın dünkü nottaki lambaya işaret ettiğini kaçıracak ya da hiç niyetin olmayan bir “yapılacak” çıkaracak. Belirsizlik gerçekten zor bir problem; senin notların ise özel kısaltmalardan oluşuyor — var olan en belirsiz metin türü. Bunu bir kusur olarak değil, hesaba katılması gereken bir gerçek olarak söylüyorum.

Bunun iki sonucu var. Birincisi: bu işi yapan her yapay zekâ not uygulaması, düzeltmeyi tek dokunuşa indirmek zorunda; hem yanılan hem de inat eden bir yapay zekâ, klasörden beterdir. İkincisi: bir alışma dönemi bekle. İlk hafta birkaç şeyi elinle düzelteceksin; uygulama da bu düzeltmelerden hayatının şeklini öğrenmeli — Selin kim, “şantiye” ne demek. Hataları azalmayan bir uygulama hakkında bu, başlı başına bir hükümdür.

Güvenmeden önce sorulacak soru

Değerlendirmeye bir şey daha giriyor ve bu bir özellik değil: yapay zekâyla not düzenlemek, notlarının yapay zekâ tarafından — genellikle bulutta — işlenmesi demek. Bu bir gizlilik anlaşması ve herhangi bir yapay zekâ günlüğüne uygulayacağım o beş dakikalık kontrolün aynısını hak ediyor: metni kim işliyor, herhangi bir model onunla eğitiliyor mu, her şeyi silebiliyor musun? Harika düzenleyen ama bu sorulara düz cevap vermeyen bir uygulama, çekmecenin içindekileri hak etmemiştir.

Hayatını taşımadan nasıl denersin

Dört bin eski notu hiçbir yere taşıma — bu deneylerin ölüm sebebi taşınmadır. Onun yerine ileriye dönük iki haftalık bir deneme yap: bir uygulama seç (benimki, Second Brain, sohbet gibi çalışıyor — taraflı bir öneri, orası açık) ve iki hafta boyunca yeni olan her şeyi, hayatın ürettiği dağınıklıkla olduğu gibi içine at. Toparlamak yok, başlık yok. Eski arşivin olduğu yerde dursun; ona bir şey olmuyor.

Sonra uygulamaya sadece iki soruyla not ver — tahmin üzerinden değil, iki haftanın gerçek kullanımı üzerinden. Dosyalama sensiz gerçekten oldu mu? Ve haftalar sonra, kendi tembel kelimelerinle sorarak bulabildin mi? İkisine de cevabın evetse, akıllı notların ne için var olduğunu gördün demektir — ve o çekmece zaten hiçbir zaman senin suçun değildi.